यूपीएससी परीक्षा | पात्रता, आयोजित परीक्षा, पदांची नावे, परीक्षा स्वरूप, इतिहास | संपूर्ण माहिती

      UPSC Information in Marathi : यूपीएससी अखिल भारतीय सेवा, केंद्रीय सेवा, आणि भारतीय संघाच्या सशस्त्र दलांसाठी भरती प्रक्रिया आयोजित करते. UPSC ही राष्ट्रीय स्तरावरील एक सिव्हिल सर्विस परीक्षा आहे ज्याद्वारे 24 सेवांमध्ये भरती केली जाते. IAS, IPS, IRS अश्या एकूण 24 सेवांची भरती यूपीएससी परिक्षेआधारीत केली जाते. भारतात घेतल्या जाणाऱ्या सर्वात कठीण परिक्षांपैकी यूपीएससी एक आहे.

    यूपीएससी ही एक स्वतंत्र संस्था आहे. यूपीएससी द्वारे दरवर्षी परीक्षा घेतली जाते. सर्वात लोकप्रिय असलेली ही परीक्षा आहे, त्यामुळे याची माहिती असणे आपल्यासाठी अति आवश्यक आहे. आजच्या या लेखात आपण UPSC ची थोडक्यात माहिती, UPSC Information in Marathi पाहणार आहोत. तरी आपणास विनंती आहे की, संपूर्ण माहिती मिळवण्यासाठी लेख पूर्ण वाचा.

यूपीएससी (UPSC) म्हणजे काय – What is UPSC in Marathi

    What is UPSC in Marathi : यूपीएससी (संघ लोकसेवा आयोग) ही एक स्वतंत्र संस्था आहे, जी लेव्हल अ आणि लेव्हल ब चे कर्मचारी भरती करण्यासाठी परीक्षा आयोजित करते. यूपीएससी द्वारे प्रत्येक वर्षी परीक्षा घेतल्या जातात, यातून ऐकून 24 पदांची भरती केली जाते. ही 24 पदे ही देशातील सर्वोच्च नागरी सेवा आहेत. भारतात घेतल्या जाणाऱ्या सर्वात कठीण परीक्षांमध्ये UPSC चे नाव आहे.

     यूपीएससी चे मुख्यालय हे नवी दिल्ली येथे स्थित आहे. यूपीएससी संस्थेची स्थापना 1 ऑक्टोबर 1926 रोजी करण्यात आली व नंतर UPSC ला भारतीय संविधान नुसार मान्यता देण्यात आली. यूपीएससी संस्था पूर्णपणे केंद्र सरकारच्या नियंत्रणात असते, राज्य सरकारला यात हस्तक्षेप करण्यास अनुमती नसते. संघ लोकसेवा आयोगाच्या परीक्षेतून आयएएस, आयपीएस, आयएफएस असे विविध अधिकारी निवडले जातात.

यूपीएससी (UPSC) चा इतिहास – History of UPSC in Marathi

    यूपीएससी ची कल्पना 1854 मध्ये ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी द्वारे सुचवली गेली होती. लोकांना त्यांच्या योग्यतेनुसार नोकरी मिळावी यासाठी योग्यता आधारित सिव्हिल सेवा परीक्षा (UPSC) ची सुरुवात केली गेली. सुरुवातीच्या काळात ही परीक्षा लंडन मध्ये आयोजित केली जात असे, व याचा अभ्यासक्रम असा बनवला होता की फक्त ब्रिटिश उमेदवार यशस्वी होत असत.

    अशी अवस्था असतानाही 1864 श्री. सत्येंद्रनाथ टागोर यूपीएससी मध्ये यशस्वी होणारे पहिले भारतीय व्यक्ती बनले. श्री. सत्येंद्रनाथ टागोर हे श्री. रवींद्रनाथ टागोर यांचे भाऊ होते. काही वर्षांनी पहिले महायुद्ध सुरू झाले व मौन्टेंग्यू चेम्सफोर्ड यांच्या सुधारणेमुळे यूपीएससी परीक्षा भारतात आयोजित केली जाऊ लागली व 1 ऑक्टोबर 1926 रोजी भारतात संघ लोकसेवा आयोग ची स्थापना करण्यात आली.

    त्या वेळेस सर रॉस बार्कर, होम सिव्हिल सर्विस, युनायटेड किंगडम च्या सदस्य आयोगाचे पहिले अध्यक्ष होते. 26 जानेवारी 1950 मध्ये भारताच्या संविधानाची सुरुवात झाली व यासोबतच संघ लोकसेवा आयोगाच्या मान्यता मिळाली.

यूपीएससी (UPSC) परीक्षेसाठी पात्रता – UPSC Exam Eligibility in Marathi

    यूपीएससी परीक्षेला बसण्याची तयारी करत असाल तर यूपीएससी साठी ची UPSC Exam Eligibility पात्रता आपल्याला माहीत असली पाहिजे. आपल्या कॅटेगरी नुसार पात्रता मध्ये बदल असतात. आपण येथे यूपीएससी ची पात्रता काय आहे हे पाहुयात.

1) शिक्षण – UPSC Educational Eligibility

यूपीएससी परीक्षा देण्यासाठी विद्यार्थी मान्यताप्राप्त विद्यापीठातून कोणत्याही शाखेचा पदवीधर असावा. मुक्त विद्यापीठातील पदवीही ग्राह्य मानली जाते. पदवी ही किमान पात्रता आहे सर्वोच्च पात्रता कोणतीही असू शकते. फक्त भारतीय नागरिक UPSC Exam साठी पात्र आहेत. फक्त भारतीय नागरिक UPSC Exam देऊ शकतात.

2) वयोमर्यादा – UPSC Age Limit

पदवीधर असल्यासोबत विद्यार्थ्यांचे वय सुद्धा पात्रता टप्प्यात असले पाहिजे. उमेदवार च्या जातीनुसार वयोमर्यादा मध्ये विविधता आहे, ते समजण्यासाठी खालील टेबल आपल्याला उपयोगी ठरेल.

जातकमाल वयोमर्यादाकिती वेळा देता येते?
General३२
Economically Weaker Section (EWS)३२
SC/ST३७११
OBC३५
Defense Services Personnel३५
Persons with Benchmark Disability३५

यूपीएससी (UPSC) आयोजित विविध परीक्षा – Different Exams Conducted By UPSC

    आपण वरतीही पाहिले आहे की यूपीएससी ही एक केंद्रीय संस्था आहे. यूपीएससी द्वारे विविध पदांसाठी खालील परीक्षा Different Exams Conducted By UPSC आयोजित केल्या जातात.

  • 1) CSE (Civil Service Examination)
  • 2) ESE (Engineering Service Examination)
  • 3) CDSE (Combined Defense Service Exam)
  • 4) IFS (Indian Forest Service)
  • 5) NDA (National Defense Academy Examination)

आयोग द्वारे विविध सरकारी परीक्षांचे आयोजन केले जाते, ज्यात IPS, IRS, NDA, NA, ई परीक्षांचा समावेश आहे. यासोबतच अन्य काही सरकारी सेवांसाठीही केंद्र लोकसेवा आयोग परीक्षा घेते.

यूपीएससी परीक्षा स्वरूप – UPSC Exam Pattern in Marathi

    यूपीएससी भरती प्रक्रिया ही सर्व ठिकाणी तीन टप्प्यात पार पाडली जाते.

  • 1) यूपीएससी पूर्व परीक्षा
  • 2) यूपीएससी मुख्य परीक्षा
  • 3) यूपीएससी मुलाखत

    तर चला या तीनही टप्प्यांची विस्तारित माहिती घेऊयात.

1) यूपीएससी पूर्व परीक्षा – UPSC Prelims Exam Pattern

    यूपीएससी मुख्य परीक्षा ची पात्रता ठरवण्यासाठी ही परीक्षा घेतली जाते. जे उमेदवार पूर्व परीक्षा पास होतात फक्त तेच मुख्य परीक्षेसाठी पात्र असतात. यूपीएससी पूर्व परीक्षा मध्ये पास होण्यासाठी 33% गुण पडणे आवश्यक असते. या परीक्षेचे मार्क्स फक्त मुख्य परीक्षेच्या पात्रतेसाठी वापरले जातात. उमेदवारांना पद देताना हे मार्क्स ग्राह्य धरले जात नाहीत.

यूपीएससी पूर्व परीक्षा स्वरूप खालीलप्रमाणे-

पेपरप्रश्न संख्याकालावधीएकूण गुण
पेपर-१: सामान्य अभ्यास ११००२ तास२००
पेपर-२: सामान्य अभ्यास २८०२ तास२००

2) यूपीएससी मुख्य परीक्षा – UPSC Mains Exam Pattern

    जे उमेदवार पूर्व परीक्षा पास झालेले आहेत त्यांचीच मुख्य परीक्षा घेतली जाते. या परीक्षेचे मार्क्स हे पद देताना ग्राह्य धरले जातात. मुख्य परीक्षेचे मार्क्स पाहून मुलाखत साठी निवड केली जाते.

यूपीएससी मुख्य परीक्षा स्वरूप खालीलप्रमाणे-

पेपरविषय कालावधीएकूण गुण
पेपर-ACompulsory Indian language३ तास३००
पेपर-AEnglish३ तास३००
पेपर-1Essay३ तास२५०
पेपर-2General Studies I३ तास२५०
पेपर-3General Studies II३ तास २५०
पेपर-4General Studies III३ तास २५०
पेपर-5General Studies IV३ तास २५०
पेपर-6Optional I३ तास २५०
पेपर-7Optional II३ तास २५०
Total1750

मुख्य परीक्षेमधील Paper A आणि Paper B चे मार्क्स Selection साठी धरले जात नाहीत, परंतु मुलाखत साठी पात्र होण्यासाठी या Paper A आणि Paper B मध्ये पास होणे आवश्यक असते.

3) यूपीएससी मुलाखत – UPSC Interview Pattern

    यूपीएससी परिक्षेमधील सर्वात शेवटचा टप्पा हा Interview चा असतो. यूपीएससी मुलाखत ही 275 मार्काची असते. यूपीएससी मुख्य परीक्षा पास होऊन आलेल्यांची मुलाखत घेतली जाते, व 275 पैकी जेवढे मार्क्स पडतील तेवढे दिले जातात.

    मुलाखत चे 275 मार्क्स व मुख्य परीक्षेचे 1750 मार्क्स मिळून 2025 मार्क्स ची संपूर्ण यूपीएससी परीक्षा असते. या 2025 मार्क्स ग्राह्य धरून उमेदवारांना पदे दिली जातात.उमेदवाराला या तीनही पायऱ्या पूर्ण कराव्या लागतात. उमेदवार जर कोणत्याही परीक्षेमध्ये नापास झाला तर त्याला परत पहिल्यापासून म्हणजे पूर्व परिक्षेपासून सुरू करावे लागते.

यूपीएससी (UPSC) पदांची नावे – Different Posts in UPSC in Marathi

दरवर्षी लाखो मुले हि परीक्षा देतात व यातून या पदांसाठी उमेदवारांची निवड केली जाते. UPSC मध्ये दोन प्रकारच्या Services ची भरती केली जाते, All India Services आणि Central Services. UPSC मधून भरती केल्या जाणाऱ्या पदांची नावे खालीलप्रमाणे –

1) All India Civil Services

  • Indian Administrative Service (IAS)
  • Indian Police Service (IPS)
  • Indian Forest Service (IFoS)

2) Group ‘A’ Civil Services

  • Indian Foreign Service (IFS)
  • Indian Audit and Accounts Service (IAAS)
  • Indian Civil Accounts Service (ICAS)
  • Indian Corporate Law Service (ICLS)
  • Indian Defence Accounts Service (IDAS)
  • Indian Defence Estates Service (IDES)
  • Indian Information Service (IIS)
  • Indian Ordnance Factories Service (IOFS)
  • Indian Communication Finance Services (ICFS)
  • Indian Postal Service (IPoS)
  • Indian Railway Accounts Service (IRAS)
  • Indian Railway Personnel Service (IRPS)
  • Indian Railway Traffic Service (IRTS)
  • Indian Revenue Service (IRS)
  • Indian Trade Service (ITS)
  • Railway Protection Force (RPF)

3) Group ‘B’ Civil Services

  • Armed Forces Headquarters Civil Service
  • DANICS
  • DANIPS
  • Pondicherry Civil Service
  • Pondicherry Police Service

निष्कर्ष –

UPSC Information in Marathi, यूपीएससी ची संपूर्ण माहिती आता आपल्याला समजली असेल. मला वाटते कि आता आपल्याला कोणत्याही दुसऱ्या वेबसाईट वर जाण्याची आवश्यकता राहिलेली नाही, यूपीएससी बद्दल विस्तारित माहिती हि मी आपल्याला दिलेली आहे.

यूपीएससी ची माहिती आपल्याला कशी वाटली हे आम्हाला कॉमेंट करून नक्की कळवा आणि या पोस्टमध्ये नवीन काही माहिती मिळाली असेल तर या पोस्ट ला मित्रांसोबत नक्की शेअर करा.

Leave a Comment